Welkom bij een nieuwe editie van Examens, tijdschrift voor de toetspraktijk. Ook dit nummer hebben we met zorg samengesteld, met als doel u te informeren, inspireren en deelgenoot te maken van actuele ontwikkelingen in het toetslandschap. Van de juridische kaders rondom AI tot de dagelijkse afwegingen van studenten en docenten, en van tien jaar bouwen aan vakbekwaamheid tot de wortels van onze toetscultuur; met veel plezier nemen we u mee in een gevarieerd palet aan bijdragen!
In de rubriek In de schijnwerpers spreekt Carlijn van Herpt met Elise Crompvoets over paarsgewijs vergelijken. Haar boodschap is duidelijk: het adaptieve algoritme dat zij ontwikkelde maakt de methode efficiënter, maar de gangbare betrouwbaarheidsmaat vraagt om voorzichtigheid.
Daarnaast zijn er diverse artikelen, ditmaal gekleurd door het thema generatieve AI. Hoe GenAI in de dagelijkse onderwijspraktijk wordt ervaren en geduid, zetten Bente Cerpentier, Cune van Asselt en Paul Ketelaar uiteen in een tweeluik. In het eerste artikel verkennen zij hoe studenten betekenis geven aan GenAI en onderscheiden zij vier persona’s: de kritische gebruiker, de sociale volger, de gemakzoeker en de ambivalente twijfelaar. In het tweede artikel staan docenten centraal, van wie de afwegingen worden gevormd door institutionele kaders, professionele waarden, persoonlijke overtuigingen en de relatie met hun studenten. Een naschrift over gezamenlijke focusgroepen laat zien hoe snel de perceptiekloof zich sluit zodra men mét elkaar spreekt in plaats van óver elkaar…
Auteur: Bente Cerpentier, Cune A. M. van Asselt, Paul E. Ketelaar
De opkomst van generatieve artificiële intelligentie (GenAI) gaat sneller dan onderwijsinstellingen kunnen bijbenen. Sinds de lancering van ChatGPT eind 2022 is het gebruik van GenAI onder studenten aanzienlijk toegenomen. In Nederland maakte 68–82% van de universitaire studenten in 2023-2024 gebruik van GenAItools (Consultancy.nl, 2023, Kapinda, 2024).
Auteur: Cune A. M. van Asselt, Bente Cerpentier, Paul E. Ketelaar
De populariteit van GenAI gebruik onder studenten in het hoger onderwijs gaat gepaard met bezorgdheid bij docenten en beleidsmedewerkers van onderwijsinstellingen. Gebruik van GenAI leidt volgens hen bij studenten tot cognitieve ‘uitbesteding’ van schrijf- en denkvaardigheden, waarbij analytisch denken wordt overgelaten aan de tool ten koste van kritische denkvaardigheden en diepgaand leren (Abubakar et al., 2025, Li et al., 2026).
Auteur: Carlijn van Herpt
In deze rubriek zetten we iemand in de schijnwerpers die via verschillende activiteiten bijdraagt aan het verhogen van de kwaliteit van toetsing in Nederland. In deze aflevering is het de beurt aan Elise Crompvoets.
Ik ben Elise Bruijn-Crompvoets. Ik heb een bachelor Psychologie en Gezondheid aan de universiteit van Tilburg afgerond. Daarna heb ik de Research Master Social and Behavioral Sciences met de specialisatie Methodology and Statistics gedaan, ook in Tilburg. Mijn promotieonderzoek, uitgevoerd bij Tilburg University en Cito, richtte zich op paarsgewijze vergelijking voor het meten in het onderwijs.
Auteur: Desirée Joosten-ten Brinke, Kelly Beekman
Generatieve AI heeft de toetspraktijk op zijn kop gezet. Mag je studentwerk uploaden in AI-toepassingen? Kun je AI inzetten voor beoordeling, hoe en wanneer? De Europese Unie biedt met de EU AI Act een risicogebaseerd kader voor de ontwikkeling, het op de markt brengen en het verantwoord gebruik van AI-systemen. In deze bijdrage1 vertalen we de juridische implicaties naar de Nederlandse toetspraktijk en laten we zien hoe je AI verantwoorde kunt inzetten.
Auteur: Ton Lamers
De waarde van een diploma is mede gelegen in de standaarden waaraan een student moet voldoen om dat diploma te behalen. Het diploma garandeert dat de drager beschikt over vaardigheden en/of inzichten die noodzakelijk zijn om bijvoorbeeld een bepaald beroep te kunnen uitoefenen. Dat ligt bij sommige beroepen meer voor de hand dan voor andere. Het lijkt me, althans dat geldt wel voor ondergetekende, dat je er op moet kunnen rekenen dat de tandarts weet wat hij doet op het moment dat de stoel achterover zakt en de tandarts zegt ‘wilt u uw mond openen, alstublieft’.
Auteur: Mr. Cher Perdon
In tien jaar tijd ontwikkelde de NVVB PublieksAcademie zich van een nieuw Diplomastelsel Burgerzaken tot een professionele examenorganisatie waarin vakbekwaamheid, passende examinering en kwaliteitsborging steeds nadrukkelijker met elkaar zijn verbonden. Die ontwikkeling verliep niet in één rechte lijn. Ervaringen uit de beroepspraktijk, reacties van kandidaten en gemeenten en toetskundige analyses leidden tot aanpassingen en nieuwe keuzes. Dit artikel beschrijft hoe vanuit de praktijk is toegewerkt naar toetskundig verantwoorde én praktisch werkbare examinering.
Auteur: Jan Jacobs
Toetsen in verbinding, Perspectieven en praktijkvoorbeelden voor het hoger onderwijs. Antoinette van Berkel en Dominique Sluijsmans (red.) (2026).
Gezien en gelezen behandelt deze keer het nieuwe boek ‘Toetsen in verbinding’ dat op 17 maart 2026 gelanceerd is op het congres Toetsen en Examineren in het hoger onderwijs met een keynote van Dominique Sluijsmans. Haar keynote-presentatie heeft Dominique gedeeld op LinkedIn met een beknopte samenvatting.
In de introductie van het boek en in de keynote roepen de redacteuren Antoinette van Berkel en Dominique Sluijsmans op tot vertragen en nadenken om vanuit een door docenten en studenten gedragen curriculum tot goed toetsen te kunnen komen.
